Of een kind muziekles kan volgen, zou niet afhankelijk mogen zijn van de gemeente waar het woont of het inkomen van de ouders. Toch is dat in Nederland steeds vaker de realiteit. Muziekscholen verdwijnen, lessen worden duurder en het aanbod verschilt sterk per gemeente. Daarom vragen kunsteducatiedocenten de politiek om betaalbare en toegankelijke kunsteducatie wettelijk te verankeren.
Die boodschap brachten muziek- en dansdocenten en hun leerlingen maandag 9 november naar de Tweede Kamer. Vlak voor het debat over de cultuurbegroting voerden zij een actielied op, begeleid door jonge dansers. Vier Kamerleden kwamen kijken. Heera Dijk (D66), Laurens Dassen (Volt) en Mohammed Mohandis (PRO) ondertekenden een steunverklaring in het symbolische ‘wetboek’ van de actiegroep. Daarmee spraken zij uit zich te willen inzetten voor een wettelijke basis voor kunsteducatie. Ook Eveline Tijmstra (CDA) toonde betrokkenheid en vroeg tijdens het debat aandacht voor het onderwerp.
Minister Letschert van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap was eveneens bij het optreden aanwezig en nam een pamflet uit het wetboek mee naar de Kamer.
Muziekles mag geen luxe worden
De zorgen van de docenten worden onderstreept door het rapport Voor wie het kan betalen, dat De Creatieve Coalitie heeft gepubliceerd. Voor dit onderzoek vulden 460 muziekprofessionals uit alle twaalf provincies een enquête in. Maar liefst 86% merkt de gevolgen van landelijke of lokale bezuinigingen op kunst en muziekeducatie. Daarnaast ziet 68% de kosten van muziekles als een belemmering voor de muzikale ontwikkeling van kinderen en jongeren.
De verhalen uit de praktijk laten zien wat die cijfers betekenen. Muziekscholen en kunstencentra verdwijnen, het aanbod raakt versnipperd en zelfstandige docenten moeten steeds vaker alleen verder. Daardoor missen niet alleen docenten de samenwerking met collega’s, maar verliezen leerlingen ook mogelijkheden om samen muziek te maken. Een docent uit het onderwijs beschrijft het als volgt: “Door het wegbezuinigen van de traditionele muziekscholen is een hoge drempel opgeworpen en zijn instrumentale muzieklessen alleen nog toegankelijk voor diegenen die het kunnen betalen.”
Ook voor docenten zelf is de situatie kwetsbaar. Zij staan voor een lastige keuze: een eerlijk tarief vragen, waardoor lessen voor sommige gezinnen onbetaalbaar worden, of de prijs laag houden en zelf onvoldoende verdienen. Dat gaat ten koste van hun inkomen, pensioen en financiële zekerheid bij ziekte. “Als zelfstandige houd je er weinig aan over en bij eerlijke betaling zijn je lessen zo duur dat er bijna niemand meer komt,” vertelt een zelfstandig muziekdocent.
Volgens De Creatieve Coalitie kunnen docenten dit probleem niet alleen oplossen. Betaalbare lessen voor leerlingen moeten samengaan met een eerlijke beloning voor de mensen die het onderwijs verzorgen. Daarvoor is structurele ondersteuning vanuit de overheid noodzakelijk.
Niet alleen buitenschools, ook op school onder druk
De problemen beperken zich niet tot muziekscholen en particuliere lessen. Ook het muziekonderwijs op basisscholen staat onder druk. Van de ondervraagde professionals voor wie deze vraag van toepassing was, ziet 71% dat muzieklessen steeds vaker worden gegeven door groepsleerkrachten zonder specialistische muziekopleiding.
Docenten signaleren dat deze leerkrachten zich niet altijd voldoende toegerust voelen om muziekonderwijs te verzorgen. Daardoor krijgt het vak soms minder aandacht. Ook bij conservatoria en andere muziekvakopleidingen worden zorgen geuit. Docenten zien dat nieuwe studenten geregeld met een lager niveau binnenkomen, bijvoorbeeld op het gebied van noten lezen en instrumentale techniek.
Je woonplaats bepaalt je kansen
Of kinderen en volwassenen betaalbare kunstlessen kunnen volgen, verschilt sterk per gemeente. Gemeenten hebben op dit moment geen algemene wettelijke verplichting om toegankelijk buitenschools kunstonderwijs te waarborgen.
Dat verschil blijkt ook uit de Gemeentemonitor 2026 van het Landelijk Kennisinstituut Cultuureducatie en Amateurkunst (LKCA). Vooral kleinere en minder stedelijke gemeenten voeren minder vaak beleid voor cultuurbeoefening en subsidiëren aanbieders van kunsteducatie minder vaak. Waar gemeenten wel structureel investeren, zijn de resultaten volgens docenten duidelijk merkbaar. Een stabiele subsidie zorgt voor continuïteit, een gezonde bedrijfsvoering en meer mogelijkheden om leerlingen te bereiken.
Vijf concrete punten voor de politiek
De actiegroep Kunsteducatiedocenten, een ledeninitiatief binnen De Creatieve Coalitie, wil dat buitenschoolse kunsteducatie in iedere gemeente wettelijk wordt gewaarborgd. De groep pleit voor:
- Een toegankelijk aanbod in iedere gemeente op het gebied van muziek, dans, beeldende kunst, theater en film.
- Goed kunstonderwijs op school, met aandacht voor alle vijf de kunstdisciplines.
- Betaalbare lessen voor zowel kinderen als volwassenen.
- Structurele, geoormerkte financiële middelen vanuit het Rijk.
- Kwalitatief goed onderwijs en een eerlijke betaling voor kunstvakdocenten.
De oproep sluit aan bij een brief die De Creatieve Coalitie en Kunsten ’92 op 27 oktober aan de Tweede Kamer stuurden. Daarin vragen zij de regering om in 2027 een wetsvoorstel in te dienen dat gemeenten een wettelijke zorgplicht voor cultuureducatie geeft.
Kunsteducatie als recht, niet als gunst
Tijdens de actie bij de Tweede Kamer werd het pleidooi kracht bijgezet met muziek en dans. Het actielied, geschreven door vocalist en componist Fleurine Verloop-Mehldau, werd uitgevoerd op de melodie van Wals nr. 2 van Dmitri Sjostakovitsj.
Van Gent van de Nederlandse Vereniging van Zangdocenten benadrukt waarom een wettelijke basis zo belangrijk is: “Kunsteducatie moet in iedere gemeente bereikbaar zijn voor ouders die het niet breed hebben. Voor veel mensen is “handje ophouden” bij een fonds beladen met schaamte. Daarom moet kunsteducatie een recht worden, zodat alle kinderen er toegang toe krijgen.”
Ook Fleurine Verloop-Mehldau, voorzitter van BIMpro, waarschuwt voor de gevolgen van de teruglopende deelname aan kunstonderwijs: “Sinds 2018 is het aandeel amateurkunstenaars dat les volgt bijna gehalveerd, van 33 naar 17 procent. We investeren niet in onze jeugd. Als we niet snel ingrijpen, verarmt de ziel van ons land.“
De boodschap van de docenten is duidelijk: kunsteducatie mag geen luxe zijn die alleen bereikbaar is voor gezinnen die het kunnen betalen. Ieder kind moet de kans krijgen om muziek te maken, te dansen, te tekenen, toneel te spelen of op een andere manier zijn creatieve talent te ontdekken en te ontwikkelen. Daarvoor zijn toegankelijk onderwijs, deskundige docenten en structurele overheidssteun onmisbaar.
Over het onderzoek
De enquête werd op initiatief van televisieprogramma Nieuwsuur door De Creatieve Coalitie uitgezet en stond open van 21 mei tot en met 11 juli 2026. In totaal vulden 460 muziekprofessionals uit alle twaalf provincies de vragenlijst volledig in. Van hen werkt 83% al minstens tien jaar in de muziekeducatie. Het onderzoek is niet gebaseerd op een aselecte steekproef en is daarom niet representatief voor alle muziekprofessionals in Nederland. Het geeft wel een breed beeld van de ervaringen en zorgen van professionals uit het hele land.
